Postępowania sądowe

Afera GetBack wraca do sądu. Prokuratura stawia zarzuty pracownikom. Co im grozi i gdzie się zgłosić?

Afera GetBack od lat zajmuje sądy i prokuraturę, a wśród oskarżonych znajdują się byli pracownicy banku, którzy oferowali klientom obligacje spółki. Ich sprawy skłaniają do zadania sobie dosyć istotnego pytania: w jakim zakresie doradca odpowiada za sprzedaż produktu w ramach procedur ustalonych przez pracodawcę? Warto pochylić się nad tym, czego dotyczą zarzuty, jakie kary mogą grozić pracownikom i gdzie szukać pomocy po otrzymaniu wezwania z prokuratury.

Afera GetBack. O co chodzi w sprawach pracowników banku?

GetBack zajmował się zarządzaniem wierzytelnościami, a działalność finansował m.in. emisją obligacji. Kiedy w 2018 r. ujawniły się problemy spółki, nabywcy jej papierów zostali z niezaspokojonymi roszczeniami. W ramach działań prokuratury śledczy zajęli się chociażby sposobem sprzedaży obligacji przez banki, czyli informacjami przekazywanymi klientom, przedstawianiem ryzyka i uprawnieniami dystrybutorów.

Zarzuty w aferze GetBack. Co powinien zrobić pracownik banku po otrzymaniu wezwania z prokuratury?

Postępowania przeciwko sprzedawcom trwają już od lat. W kwietniu 2022 r. CBA informowało o akcie oskarżenia przeciwko 12 byłym pracownikom Idea Banku skierowanym do Sądu Okręgowego w Łodzi. Według komunikatu 136 klientów poniosło szkodę wynoszącą niemal 17,7 mln zł.

– Prokuratura uważa, że szeregowi pracownicy banku są odpowiedzialni za to, że bank, jako instytucja, oferował klientom instrumenty finansowe, nie posiadając do tego odpowiedniego zezwolenia – podsumował mecenas Leszek Kieliszewski w rozmowie z telewizją BIZNES24.

Czy faktycznie szeregowi bankowcy mogą odpowiadać za brak zezwoleń pracodawcy oraz, czy świadomie wprowadzali klientów w błąd. Ocena ich ówczesnej wiedzy ma tu większe znaczenie niż to, co o sytuacji GetBack wiadomo po latach.

Zarzuty w aferze GetBack – za co odpowiadają doradcy?

Zakres zarzutów zależy od konkretnego postępowania. W komunikacie dotyczącym małopolskiego wątku sprawy prokuratura wymieniła m.in. oszustwo, podrabianie dokumentów elektronicznych, doradztwo inwestycyjne i oferowanie obligacji bez zezwolenia KNF oraz ujawnienie tajemnicy bankowej.

Nie każdy pracownik odpowiada za wszystkie te czyny. Samo zatrudnienie w Idea Banku ani udział w sprzedaży obligacji nie przesądzają o winie. Trzeba wykazać zachowanie wypełniające znamiona określonego przestępstwa i przypisać je konkretnej osobie.

– Jeżeli zatrudniam się w banku, to oczekuję, że bank działa zgodnie z prawem, bo ma szereg departamentów, których obowiązkiem jest zapewnienie zgodności – zwraca uwagę mecenas Kieliszewski.

Przy zarzucie oszustwa istotne jest ustalenie, czy sprzedawca celowo wprowadzał klienta w błąd lub wykorzystywał jego błędne przekonanie, aby doprowadzić do niekorzystnego rozporządzenia pieniędzmi i osiągnąć korzyść majątkową. Sama nietrafiona ocena inwestycji nie wystarcza do przypisania oszustwa.

Czy doradca ma obowiązek sprawdzać zezwolenia KNF?

W tym sporze chodzi przede wszystkim o zezwolenie instytucji na określoną działalność, potocznie nazywane licencją. Nie należy utożsamiać go z osobistymi uprawnieniami zawodowymi pracownika. KNF stwierdziła, że Idea Bank wykonywał doradztwo inwestycyjne bez wymaganego zezwolenia.

Czy wobec tego każdy doradca powinien był samodzielnie sprawdzić uprawnienia banku? Nie można wyprowadzać jednakowej odpowiedzialności wszystkich zatrudnionych z samego faktu, że bank nie miał zezwolenia. W sprawie konkretnej osoby trzeba zbadać jej obowiązki, wykonywane czynności, otrzymane instrukcje i wiedzę o zasadach sprzedaży.

Znaczenie mogą mieć szkolenia, stanowiska działu prawnego i compliance, korespondencja z przełożonymi oraz sygnały o nieprawidłowościach. Pozwalają ocenić, czy pracownik miał podstawy uważać powierzone mu czynności za legalne, czy wiedział o naruszeniach i mimo to w nich uczestniczył. Nie jest to więc pytanie, które można rozstrzygnąć samym stwierdzeniem, że rejestry KNF były publicznie dostępne.

Wykonywanie poleceń przełożonego nie zapewnia automatycznej ochrony przed odpowiedzialnością. Jednocześnie zaniedbań zarządu nie można bez dalszych ustaleń przypisać pracownikowi obsługującemu klientów.

Co grozi pracownikom za sprzedaż obligacji GetBack?

Za oszustwo w podstawowej postaci, określone w art. 286 § 1 Kodeksu karnego, przewidziano od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności. Przy oszustwie dotyczącym mienia znacznej wartości art. 294 § 1 k.k. przewiduje od roku do 10 lat. Znaczenie dla wyroku ostatecznego mają kwalifikacja czynu, dowody i indywidualne okoliczności.

Osobno trzeba ocenić zarzut działalności bez zezwolenia z art. 178 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi. W okresie sprzedaży obligacji GetBack przepis przewidywał grzywnę do 5 mln zł. Dopiero nowelizacja z 2023 r. wprowadziła także możliwość orzeczenia do 5 lat pozbawienia wolności.

Nie wolno automatycznie stosować późniejszej, surowszej sankcji do wcześniejszych zdarzeń. Art. 4 § 1 k.k. nakazuje stosowanie ustawy poprzedniej, jeżeli jest względniejsza dla sprawcy. Ocena zagrożenia karą musi zatem uwzględniać datę czynu i pełną treść zarzutów.

Wezwanie z prokuratury w sprawie GetBack. Gdzie się zgłosić po wsparcie prawne?

Przede wszystkim należy sprawdzić, czy wezwanie dotyczy przesłuchania jako świadek, czy jako podejrzany. Podejrzany ma prawo do obrońcy oraz odmowy składania wyjaśnień lub odpowiedzi na pytania bez podawania przyczyny. Świadek co do zasady musi zeznawać, ale może uchylić się od odpowiedzi, która narażałaby jego lub osobę najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe.

Przed przesłuchaniem warto skonsultować się z adwokatem zajmującym się prawem karnym gospodarczym i rynkiem finansowym. Na spotkanie należy przygotować wezwanie, dostępne pisma procesowe i posiadane zgodnie z prawem dokumenty dotyczące zatrudnienia, szkoleń oraz procedur sprzedażowych.

Jeśli pracowałeś w Lion’s Bank lub Idea Bank S.A. i obawiasz się zarzutów prokuratorskich, lub już je otrzymałeś, skontaktuj się z nami. Analiza dokumentów pozwala ustalić sytuację procesową pracownika i przygotować obronę odnoszącą się do jego rzeczywistej roli. Konsultacja nie zastępuje obowiązku stawienia się na wezwanie.

Udostępnij: