Prawo cywilne

ABC Franczyzy

Umowa franczyzy od dobrych kilku lat cieszy się coraz większą popularnością. Pierwotnie kojarzona była
z prowadzeniem restauracji McDonald’s, albo innego biznesu rodem zza oceanu. Dzisiaj na udzielanie
franczyzy decydują się nawet mali przedsiębiorcy, którzy po odniesieniu sukcesu na lokalnym rynku, chcą
umożliwić prowadzenie biznesu według ich konceptu innym firmom. Umowa franczyzy z jednej strony
daje franczyzodawcy możliwość rozwoju własnej marki i zyskania dodatkowych źródeł przychodów, z
drugiej zaś – franczyzobiorcy sprawdzony model biznesowy oraz wsparcie w prowadzeniu firmy.

Jak zacząć rozmawiać o franczyzie?
Franczyza to najprościej rzecz ujmując prowadzenie biznesu pod marką i według pomysłu innego
przedsiębiorcy (franczyzodawcy). Decydując się na taką formę prowadzenia firmy, warto pamiętać, że
realizując cudzą koncepcję biznesu będziemy mieli ograniczony wpływ na sposób funkcjonowania
własnej firmy. Wynika to z tego, że franczyzodawca będzie wymagał spełnienia określonych przez siebie
standardów sieci eliminując tym samym indywidualne pomysły franczyzobiorcy.
Kluczowym elementem franczyzy, jest prowadzenie biznesu przez franczyzobiorcę na własne ryzyko.
Żaden franczyzodawca nie zagwarantuje rentowności przedsięwzięcia, ani jego dochodowości.
Franczyzobiorca musi się więc liczyć z tym, że w przypadku niepowodzenia przedsięwzięcia będzie
musiał do biznesu dołożyć, przy jednoczesnym ograniczonych możliwościach wyjścia i realizowania
zmian w modelu biznesowym.
Podejmując decyzję o prowadzeniu biznesu w formie franczyzy, warto najpierw poznać markę z
perspektywy jej klienta, a także poobserwować funkcjonowanie już działających placówek – pozwoli to
oszacować ilość potencjalnych klientów, a czasami także „wysokość paragonu”. Zdobyte w ten sposób
informacje mogą być pomocne zarówno podczas podejmowania decyzji o rozpoczęciu rozmów z
franczyzodawcą, ale także w trakcie przyszłych negocjacji.

Rozpoczynając rozmowy o franczyzie dobrym zwyczajem jest zawarcie umowy o zachowanie poufności.
Zawarcie takiej umowy leży w interesie franczyzodawcy, który w trakcie rozmów przekaże przynajmniej
część posiadanego know-how franczyzobiorcy, który ostatecznie wcale nie musi podpisać umowy. Z
drugiej strony zawarcie takiej umowy da przyszłemu franczyzobiorcy możliwość poznania większej ilości
szczegółów związanych z funkcjonowaniem biznesu.

Zawarcie umowy
Umowa franczyzy liczy od kilkunastu nawet do kilkuset stron wraz z załącznikami. Załącznikami często są
tzw. „podręczniki operacyjne”, które zawierają procedury postepowania i instrukcje prowadzenia
biznesu. Warto również pamiętać, że o ile umowy franczyzy z lokalnymi franczyzodawcami są – w

większym lub mniejszym zakresie – negocjowalne, to już umowy zawierane z dużymi,
międzynarodowymi firmami nie podlegają żadnym negocjacjom.
Bardzo częstym wymogiem stawianym przez dużych franczyzodawców jest, aby franczyzobiorca
prowadził swój biznes w ramach działalności gospodarczej. Oficjalnie tłumaczone jest to chęcią
uzyskania przez franczyzodawcę pewności, że druga strona będzie prowadzić biznes z osobistym
zaangażowaniem. Faktycznie zaś, celem takich postanowień jest łatwość w egzekwowaniu zawartych w
umowie franczyzy zakazów o zbywalności praw z umowy franczyzy oraz zakazu konkurencji.
Zakaz konkurencji jest standardowym postanowieniem każdej umowy franczyzy. W najprostszej jego
postaci polega on na zakazie prowadzenia działalności gospodarczej w tym samym segmencie rynku.
Można jednak spotkać dużo dalej idące wymogi dotyczące lojalności. Niektórzy franczyzodawcy
wymagają, aby franczyza była jedyną formą zarobkowania, wprowadzając zakaz prowadzenia
jakiejkolwiek innej działalności gospodarczej lub zarobkowej. Często spotykanym przykładem jest także
rozszerzenie zakazu konkurencji na członków rodziny franczyzobiorcy. Standardowym jest z kolei
postanowienie, że zakaz konkurencji obejmuje nie tylko okres, w którym umowa franczyzy jest
wykonywana, ale także w okresie po jej rozwiązaniu. Okres ten zgodnie z polskim prawem nie może być
jednak dłuższy niż 5 lat.
Istotnym elementem umowy franczyzy są zasady wykorzystywania znaków towarowych franczyzodawcy,
a także możliwości prowadzenia reklamy, czy sprzedaży on-line przez franczyzobiorcę. W zależności od
sieci i przedmiotu działalności franczyzy, spotyka się umowy, w których dopuszczalne jest prowadzenie
lokalnych akcji reklamowych lub marketingowych – zazwyczaj po uzyskaniu akceptacji franczyzodawcy –
oraz takie, w których nie ma miejsca na lokalną inicjatywę franczyzobiorcy, a cała reklama i marketing
znajduje się w wyłącznych kompetencjach franczyzodawcy.
Kluczowym z punktu widzenia franczyzobiorcy są postanowienia umowne dające mu wyłączność
prowadzenia franczyzy na określonym terenie. Dzięki temu franczyzobiorca otrzymuje pewność, że po
podpisaniu umowy, franczyzodawca w bliskim sąsiedztwie nie udzieli licencji innemu przedsiębiorcy, co
w efekcie doprowadziłoby do zmniejszenia obrotów, a w skrajnym przypadku do konieczności
zamknięcia punktu.
Umowa franczyzy zawiera standardowo postanowienia służące nadzorowaniu przez franczyzodawcę
sposobu prowadzenia biznesu. Zazwyczaj będzie to uprawnienie do przeprowadzania kontroli – w tym
również kontroli typu mystery shopper, polegającej na tym, że franczyzodawca zleca osobie trzeciej
podanie się za klienta, skorzystania z usług świadczonych przez franczyzobiorcę, a następnie
sporządzenia raportu z takiej wizyty ukierunkowanego na zachowanie standardów sieci. Rezultaty takich
kontroli niejednokrotnie mają przełożenie na poziom opłat względem franczyzodawcy, a także
przyczynkiem do naliczenia kar umownych.
Równie ważnym elementem umowy franczyzy jak sposób prowadzenia biznesu, jest sposób, możliwość i
konsekwencje zakończenia współpracy. W praktyce można bowiem spotkać takie umowy franczyzy,
których przedterminowe wypowiedzenie lub niewykonywanie wiąże się z poważnymi konsekwencjami
finansowymi. W takiej sytuacji franczyzobiorca może być postawiony przed dylematem, czy dalej

prowadzić biznes, który w praktyce okazał się nierentowny, czy zapłacić franczyzodawcy karę z tytułu
przedterminowego zakończenia współpracy.

Ponieważ umowa franczyzy, nakłada na franczyzobiorcę wieloletnie i wysokie zobowiązania finansowe,
to przed jej zawarciem warto się skonsultować z analitykiem biznesowym, aby ten niezależnie
zweryfikował rentowność i szanse powodzenia biznesu, a także z profesjonalnym prawnikiem, który
wskaże konsekwencje związane z zawarciem umowy.