Prawo rodzinne

Kiedy rozwód z orzekaniem o winie?

Złożenie pozwu rozwodowego nieodłącznie wiąże się z podjęciem decyzji, czy rozwód ma zostać orzeczony ze wskazaniem winy jednego z małżonków, czy też bez orzekania o winie. Należy pamiętać, że w przypadku wnoszenia powództwa o rozwód bez orzekania o winie, konieczna jest zgoda obu małżonków na zakończenie małżeństwa. Wystarczy, aby jeden z małżonków nie stawiał się w sądzie, albo nie wyraził zgody na rozwód, żeby Sąd nie miał możliwości rozwiązania małżeństwa. Natomiast w przypadku rozwodu z orzekaniem winy jednego z małżonków, obecność tego drugiego nie jest wymagana – trzeba jednak udowodnić jego winę w rozpadzie małżeństwa.

Wina w rozpadzie małżeństwa

Udowodnienie wyłącznej winy w rozpadzie małżeństwa jest niezbędne przy orzeczeniu rozwodu z winy jednego z małżonków. W tym celu potrzebne będą dowody, którymi mogą być zarówno dokumenty, zdjęcia, nagrania audio lub video, a także zeznania świadków.

Co prawda Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy nie zawiera katalogu przyczyn w których orzeka się winę jednego z małżonków, to wieloletnia linia orzecznicza sądów pozwala na wskazanie przynajmniej kilku najbardziej typowych przyczyn orzeczenia rozwodu z winy jednego z małżonków.

Najczęstsze przyczyny orzeczenia winy

Najbardziej powszechną przyczyną orzeczenia winy jednego z małżonków jest zdrada. Chodzi tu nie tylko o zdradę fizyczną, ale także o zdradę w znaczeniu emocjonalnym tzn. taką, w której nawet pomimo braku kontaktów fizycznych z drugą osobą, pozamałżeńska więź emocjonalna jest na tyle silna, że wywołuje u drugiego małżonka poczucie krzywdy. Z drugiej strony przyczyną orzeczenia winy może być dopuszczanie się zdrad bez emocjonalnego zaangażowania w taki związek (np. w przypadku korzystania z usług agencji towarzyskich, lub wchodzenie w relacje „bez zobowiązań”).

Przyczyną rozwiązania małżeństwa z winy jednego z małżonków są również wszelkiego rodzaju uzależnienia. Przy czym nie chodzi tu tylko o nałogi takie jak alkoholizm czy narkomania, ale także o uzależnienia behawioralne – tu przykładowo można wskazać hazard, zakupoholizm i inne zachowania, które ostatecznie doprowadzają do dysfunkcjonalności w życiu rodzinnym.

Naturalnie przyczyną orzeczenia rozwodu z wyłącznej winy jednego z małżonków jest stosowanie przemocy. Przemoc może mieć charakter zarówno fizyczny, jak również psychiczny, a także finansowy. Przemoc psychiczna polega na ubliżaniu i upokarzaniu małżonka, umniejszaniu jego wagi, czy na wyśmiewaniu się z niego. Z kolei przemoc finansowa polega na ograniczaniu lub – w ogóle – uniemożliwieniu drugiemu małżonkowi dostępu do pieniędzy. Chodzi tu o takie sytuacje, w których jeden z małżonków drobiazgowo rozlicza drugiego, wydziela mu pieniądze, a te zarobione mu zabiera. Do takiej formy przemocy dojdzie również wtedy, gdy jeden z małżonków pokrywa z zarobionych przez siebie pieniędzy wszystkie, albo prawie wszystkie koszty utrzymania rodziny, podczas gdy drugi małżonek zarobione przez siebie pieniądze będzie miał „na własne potrzeby”.

Kolejną przyczyną orzeczenia winy jednego z małżonków jest bezpodstawne opuszczenie drugiego małżonka. Chodzi tu o sytuacje, w których jeden z małżonków – pomimo wykazywania starań, dbania o dobro rodziny polegające na utrzymywaniu więzi emocjonalnych, dostarczania niezbędnych środków na utrzymanie – zostaje przez drugiego małżonka opuszczony. Szczególnie naganne jest to w sytuacji, gdy któryś z małżonków opuścił drugiego z powodu jego choroby, albo choroby wspólnego dziecka.

Co daje orzeczenie winy

W wielu przypadkach orzeczenie winy daje przede wszystkim pokrzywdzonemu małżonkowi satysfakcję moralną. Z drugiej strony Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy przewiduje również bardziej wymierne korzyści orzeczenia rozwodu z winy jednego z małżonków w postaci alimentów.

W przypadku orzeczenia winy jednego z małżonków drugiemu przysługuje prawo do żądania alimentów w dwóch przypadkach. Pierwszy wystąpi wtedy, gdy niewinny małżonek popadnie w niedostatek (na skutek choroby lub innych zdarzeń). Drugi wtedy, gdy na skutek orzeczonego rozwodu ulega istotnemu pogorszeniu sytuacja majątkowa niewinnego małżonka. Powyższe obowiązki alimentacyjne nie są ograniczone w czasie, chyba że niewinny małżonek ponownie zawrze związek małżeński.

Sposób ukształtowania obowiązku alimentacyjnego w przypadku rozwodu z orzeczeniem winy lub bez jej orzekania jest istotnie zróżnicowany, albowiem w przypadku rozwodu bez orzekania o winie małżonkowie mają wobec siebie obowiązek alimentacyjny tylko wtedy gdy jedno z nich popadnie w niedostatek (brak przesłanki pogorszenia sytuacji materialnej)  i – co do zasady – tylko w okresie pięciu lat od orzeczenia rozwodu.